Autorzy i filozofowie

Plaut

Plaut, najsłynniejszy komediopisarz rzymski: życie, 21 zachowanych komedii, typowe postacie (żołnierz samochwał, sprytny niewolnik) i wpływ na Szekspira i Moliera.

⸻⸻
Komediopisarz rzymski ok. 254–184 p.n.e.

Kim był Plaut?

Tytus Makcjusz Plaut (łac. Titus Maccius Plautus) to najpopularniejszy komediopisarz starożytnego Rzymu. Jego sztuki bawiły tłumy na igrzyskach, a po wiekach stały się wzorem dla Szekspira i Moliera. To najstarszy autor rzymski, którego utwory zachowały się w większej liczbie.

Życie

Urodził się około 254 roku p.n.e. w Sarsinie w Umbrii. Według starożytnej anegdoty w młodości pracował w teatrze, zapewne jako aktor lub pomocnik przy scenie, dzięki czemu doskonale poznał technikę sceniczną. Zarobione pieniądze stracił w interesach i musiał najmować się do obracania żaren w młynie. W wolnych chwilach pisał komedie. Ile w tym prawdy, nie wiadomo. Zmarł około 184 roku p.n.e.

Twórczość

W starożytności krążyło pod jego imieniem ponad sto sztuk. Uczony Warron wyodrębnił 21 komedii, które uznał za na pewno autentyczne. Dwadzieścia zachowało się w całości, a jedna (Vidularia) we fragmentach.

Plaut pisał tzw. fabula palliata, czyli komedie osadzone w Grecji, przerobione z utworów greckiej komedii nowej (Menandra, Filemona, Difilosa). Nie był jednak zwykłym tłumaczem. Dodawał rzymskie realia, terminy prawnicze i wojskowe, gry słów, piosenki i dynamiczne sceny, które publiczność kochała najbardziej.

Najbardziej znane komedie:

  • Amfitrion: Jowisz przybiera postać męża Alkmeny, co prowadzi do serii nieporozumień,
  • Garnek (Aulularia): skąpiec drży o ukryty skarb,
  • Bracia bliźniacy (Menaechmi): komedia pomyłek z udziałem dwóch identycznych braci,
  • Żołnierz samochwał (Miles gloriosus): tchórzliwy wojak chwali się nieistniejącymi bohaterskimi czynami,
  • Strachy (Mostellaria): niewolnik wmawia panu, że w domu straszy,
  • Jeńcy, Pseudolus, Lina, Trzy grosze, Kartagińczyk.

Typowe postacie

Komedie Plauta zaludniają powtarzalne typy, które przetrwały w teatrze europejskim:

  • sprytny niewolnik, który obmyśla intrygi i ratuje młodego pana z kłopotów,
  • zakochany młodzieniec bez pieniędzy,
  • surowy lub skąpy ojciec,
  • żołnierz samochwał,
  • pasożyt, czyli darmozjad gotowy na wszystko za obiad,
  • stręczyciel handlujący dziewczętami.

Wpływ

Szekspir oparł Komedię omyłek na Braciach bliźniakach. Molier przerobił Garnek na Skąpca, a Amfitriona na własną komedię pod tym samym tytułem. Postać żołnierza samochwała wraca w komedii dell’arte jako Kapitan, a w polskiej literaturze w figurze przechwalającego się szlachcica.

Plaut w pigułce

  • żył ok. 254–184 p.n.e., pochodził z Sarsiny w Umbrii,
  • autor 21 komedii uznanych za autentyczne,
  • tworzył fabula palliata na wzór greckiej komedii nowej,
  • stworzył lub utrwalił typy: sprytny niewolnik, żołnierz samochwał, skąpiec,
  • inspirował Szekspira i Moliera.

Źródło: J. Maślanka (red.), Słownik pisarzy świata, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 626.