Autorzy i filozofowie

Platon

Jeden z najważniejszych filozofów starożytności, twórca Akademii i teorii idei, uczeń Sokratesa i nauczyciel Arystotelesa.

⸻⸻
Filozof grecki 428–348 p.n.e.

Życie i działalność

Platon urodził się w Atenach ok. 428 p.n.e. w arystokratycznej rodzinie. Jego prawdziwe imię brzmiało Arystokles — przydomek Platon (oznaczający „szeroki”, „barczysty”) nadali mu nauczyciele. Był uczniem Sokratesa, którego śmierć (399 p.n.e.) wywarła na nim ogromne wrażenie i wpłynęła na całe jego myślenie filozoficzne.

Po śmierci Sokratesa Platon opuścił Ateny i podróżował po Egipcie, Cyrenajce i Italii, gdzie zetknął się z pitagoreizmem. Trzykrotnie odwiedzał Syrakuzy na Sycylii, próbując wcielić w życie ideał państwa zarządzanego przez filozofa — wszystkie trzy próby zakończyły się niepowodzeniem.

Ok. 387 p.n.e. założył w Atenach Akademię — pierwszą stałą szkołę filozoficzną w świecie greckim, która działała przez niemal dziewięć wieków.

Teoria idei

Centralna doktryna filozofii Platona — teoria idei (form) — zakłada, że prawdziwa rzeczywistość to nie świat materialny dostępny zmysłom, lecz świat Idei: wiecznych, niezmiennych, doskonałych wzorców. Wszystko, co widzimy, jest jedynie niedoskonałym odbiciem idei.

Słynna alegoria jaskini (Państwo, ks. VII) ilustruje tę tezę: więźniowie w jaskini widzą jedynie cienie na ścianie i biorą je za rzeczywistość. Filozof to ten, kto wychodzi na słońce i poznaje prawdę.

Dialogi

Platon pisał w formie dialogów — rozmów filozoficznych, w których główną rolę odgrywa zazwyczaj Sokrates. Do najważniejszych należą:

  • Uczta (Symposion) — o naturze miłości i piękna
  • Państwo (Politeia) — o idealnym ustroju i sprawiedliwości
  • Fedon — o nieśmiertelności duszy
  • Menon — o istocie cnoty i możliwości jej nauczenia
  • Obrona Sokratesa — relacja z procesu Sokratesa
  • Fajdros — o miłości, duszy i retoryce
  • Timajos — o kosmologii i stworzeniu świata

Filozofia polityczna

W Państwie Platon przedstawia wizję idealnego polis podzielonego na trzy stany: filozofów-królów (rządzą), strażników (bronią) i lud (pracuje). Każdy stan odpowiada części duszy: rozumowi, woli i pożądaniu. Sprawiedliwość polega na harmonii między częściami.

Wpływ na kulturę

Alfred North Whitehead napisał, że cała zachodnia filozofia jest jedynie „przypisami do Platona”. Platon ukształtował myślenie chrześcijańskie (neoplatonizm św. Augustyna), renesansowe (Akademia Florencka) i nowożytne. Pojęcia miłości platonicznej, jaskini Platona czy świata idei weszły na stałe do kultury europejskiej.