Autorzy i filozofowie

Plotyn

Plotyn, twórca neoplatonizmu: życie, Enneady, nauka o Jednym, emanacji i ekstazie. Wpływ na św. Augustyna i filozofię chrześcijańską.

⸻⸻
Filozof grecki ok. 204–270 n.e.

Kim był Plotyn?

Plotyn był filozofem greckim z III wieku naszej ery i twórcą neoplatonizmu, czyli systemu opartego na nauce Platona. Jego myśl stała się ostatnim wielkim nurtem filozofii pogańskiej i mocno wpłynęła na teologię chrześcijańską.

Życie

Urodził się około 204 roku n.e., według tradycji w Likopolis w Egipcie. W wieku 28 lat zainteresował się filozofią i przez jedenaście lat słuchał w Aleksandrii wykładów Ammoniusza Sakkasa. Chcąc poznać mądrość Persów i Indów, w 242 roku dołączył do wyprawy cesarza Gordiana III przeciw Persji. Wyprawa skończyła się klęską, a Plotyn z trudem uszedł z życiem.

Od 244 roku mieszkał w Rzymie i prowadził szkołę filozoficzną, do której uczęszczali senatorowie, lekarze i kobiety z wyższych sfer. Cieszył się przychylnością cesarza Galiena i namawiał go do założenia w Kampanii miasta filozofów urządzonego według Państwa Platona. Pomysł nie doczekał się realizacji. Pod koniec życia chorował i wyjechał na wieś, gdzie zmarł w 270 roku.

Jego uczeń Porfiriusz pisał, że Plotyn wstydził się tego, że ma ciało. Nie chciał mówić o swoim pochodzeniu ani pozować do portretu.

Enneady

Plotyn zaczął spisywać swoje wykłady dopiero po pięćdziesiątce. Zostawił 54 rozprawy. Porfiriusz uporządkował je tematycznie w sześć grup po dziewięć traktatów i nazwał Enneadami, od greckiego słowa oznaczającego dziewiątkę. Pisma obejmują etykę, kosmologię, naukę o duszy i najwyższe kategorie bytu.

Najważniejsze idee

Na szczycie rzeczywistości jest Jedno (to hen), tożsame z Dobrem. Jest doskonałe, niepodzielne i wymyka się wszelkim określeniom. Z jego pełni wyłaniają się kolejne, coraz mniej doskonałe poziomy bytu, podobnie jak światło promieniuje ze słońca. Plotyn wymienia trzy hipostazy:

  • Jedno, źródło wszystkiego,
  • Intelekt (Nous), w którym istnieją idee,
  • Duszę, która ożywia i porządkuje świat zmysłowy.

Najniżej znajduje się materia, pozbawiona formy i dobra. Dusza ludzka, uwikłana w ciało, może jednak wrócić do źródła. Droga prowadzi przez oczyszczenie, poznanie i kontemplację, a jej celem jest mistyczne zjednoczenie z Jednym w ekstazie. Porfiriusz twierdził, że jego mistrz doświadczył tego stanu kilka razy w życiu.

Szczególną rolę Plotyn przypisywał pięknu i twórczości, bo dzięki nim człowiek zbliża się do boskiej harmonii.

Wpływ

Neoplatonizm przejął św. Augustyn, który dzięki pismom Plotyna znalazł język do mówienia o Bogu jako najwyższym Dobru. Przez Augustyna i Pseudo-Dionizego idee Plotyna przeniknęły do filozofii średniowiecznej, a w renesansie odrodziły się we Florencji w kręgu Marsilia Ficina.

Plotyn w pigułce

  • żył ok. 204–270 n.e., uczył filozofii w Rzymie,
  • twórca neoplatonizmu,
  • jego 54 traktaty Porfiriusz wydał jako Enneady,
  • rzeczywistość wyłania się z Jednego: Intelekt, Dusza, materia,
  • celem człowieka jest powrót duszy do Jednego przez kontemplację i ekstazę.

Źródło: E. Olinkiewicz, K. Radzymińska, H. Styś, Język polski: słownik encyklopedyczny, Wydawnictwo Europa, Wrocław 1999, s. 483.