Życie i paradoks
Sokrates to jeden z najbardziej paradoksalnych filozofów starożytności: nie zostawił żadnych pism, a mimo to jest uważany za ojca filozofii zachodniej. Całą wiedzę o nim czerpiemy z pism jego uczniów — przede wszystkim Platona i Ksenofonta — oraz z komedii Arystofanesa (Chmury).
Urodził się w Atenach ok. 470 p.n.e. Jego ojciec był rzeźbiarzem, matka Fajnarete — akuszerką (położną). To drugie zajęcie stało się metaforą jego filozofii: Sokrates mówił, że sam jest akuszerem myśli — pomaga rodzić się prawdzie w umysłach rozmówców (majeutyka).
Metoda sokratejska
Sokrates nie nauczał — zadawał pytania. Udawał ignorancję (ironia sokratejska), skłaniając rozmówców do odsłonięcia własnej niewiedzy. Proces ten nazywamy elenktycznym (sprawdzającym). Cel: odkrycie, że „wiem, że nic nie wiem” — co paradoksalnie jest mądrością.
Jego rozmowy dotyczyły pojęć etycznych: co to jest cnota, sprawiedliwość, odwaga, pobożność. Nie dawał odpowiedzi — tylko pytał.
Śmierć
W 399 p.n.e. Sokrates stanął przed sądem ateńskim oskarżony o bezbożność (wprowadzanie nowych bóstw) i demoralizowanie młodzieży. Odmówił emigracji, płacenia grzywny i zaprzestania filozofowania. Skazany na śmierć — wypił cykutę. Opisał to Platon w dialogu Fedon.
Śmierć Sokratesa stała się symbolem niezłomności wobec tyranii większości i wiernościprawdzie ponad życiem.