Autorzy i filozofowie

Safona

Największa poetka starożytności — mistrzyni liryki miłosnej z wyspy Lesbos, która wyniosła uczucie do rangi tematu filozoficznego.

⸻⸻
Poetka grecki ok. 630–570 p.n.e.

Życie

Safona urodziła się ok. 630 p.n.e. na Lesbos — greckiej wyspie na Morzu Egejskim, słynącej z kultury i muzyki. Pochodziła z arystokratycznej rodziny. Miała córkę imieniem Kleis, po której zachowało się kilka wzruszających wersów. Wiele szczegółów jej życia jest spornych lub legendarnych.

Na Lesbos prowadziła thiasos — krąg, szkołę lub stowarzyszenie młodych kobiet, którym przekazywała wiedzę o muzyce, poezji i kulcie Afrodyty. Relacje w tym gronie, intensywne emocjonalnie, stały się głównym tematem jej poezji.

Legendarna wersja jej śmierci mówi, że skoczyła ze skały Leukas z miłości do przewoźnika Faona — to jednak późna, prawdopodobnie zmyślona anegdota.

Twórczość

Antyczni krytycy zaliczali Safonę do grona dziewięciu największych poetów lirycznych Grecji. Platon nazywał ją „dziesiątą muzą”. Dionizjusz z Halikarnasu pisał, że jej mowa jest „pełna wdzięku i piękna”.

Napisała 9 ksiąg pieśni. Do dziś zachowało się jedynie kilka wierszy w całości i wiele fragmentów. Najsłynniejszy pełny wiersz to Oda do Afrodyty — jedyna zachowana oda Safony w całości.

Strofa saficka

Safona stworzyła oryginalną formę metryczną — strofę saficką (trzy jedenastozgłoskowe wersy + jeden pięciozgłoskowy adonejski), przejętą potem przez Horacego i stosowaną w łacinie.

Tematy

Poezja Safony krąży wokół miłości, tęsknoty, zazdrości, rozstania. Adresatkami jej wierszy są kobiety z jej kręgu. Uczucia opisuje z niezwykłą precyzją psychologiczną — jeden z fragmentów opisuje fizyczne objawy zazdrości: drżenie, bladość, ogień pod skórą, szum w uszach, ciemność przed oczami. Medycyna starożytna cytowała ten opis jako kliniczny.

Fragment 31 (tłum. Kazimiera Jeżewska):

Szczęśliwy bogom równy mąż, co obok / Ciebie zasiada i słucha blisko / Słodkich słów twoich — i śmiechu, który / Serce mi rani.

Znaczenie i dziedzictwo

Imię Safony dało nazwę lesbijskiej miłości i lesbianizmowi — choć interpretacja jej uczuć do kobiet z thyasosu jest przedmiotem nieustannych debat naukowych.

Słowo safizm pochodzi od jej imienia, a Lesbos od wyspy.

Safona wywarła wielki wpływ na późniejszą lirykę: Katullus tłumaczył jej wiersze na łacinę, Horacy naśladował jej metrum. W romantyzmie stała się ikoną poetki-artystki wyobcowanej ze świata.