Życie
Sofokles urodził się ok. 496 p.n.e. w Kolonos, podmiejskiej dzielnicy Aten. Pochodził z zamożnej rodziny — jego ojciec był właścicielem wytwórni broni. Otrzymał staranne wykształcenie artystyczne i muzyczne. Dożył 90 lat, będąc świadkiem całej świetności i kryzysu Aten V wieku p.n.e.
Piastował ważne funkcje publiczne: był skarbnikiem Związku Morskiego, strategiem (dowódcą wojskowym) u boku Peryklesa, a w późnych latach kapłanem boga Alkonosa. Cieszył się ogromnym prestiżem — Arystofanes nazywał go „szczęśliwcem, bo dobry jest i dobrego syna zostawił”.
Innowacje dramatyczne
Sofokles wprowadził do teatru greckiego szereg przełomowych zmian:
- Trzeci aktor — przed nim na scenie byli najwyżej dwaj aktorzy; trzeci pozwolił na znacznie bogatsze konflikty dramatyczne
- Zwiększenie chóru do 15 osób
- Scenografia malowana — dekoracje malowane na drewnianych panelach
- Ukończone trylogie — zamiast dramatycznej trylogii o jednym bohaterze, pisał trzy niezależne tragedie
Twórczość
Sofokles napisał ok. 120 dramatów, z których zachowało się jedynie 7 tragedii:
- Antygona (ok. 441 p.n.e.) — konflikt prawa boskiego z ludzkim; Antygona kontra Kreon
- Król Edyp (ok. 429 p.n.e.) — arcydzieło ironii tragicznej; człowiek ścigający samego siebie
- Elektra — zemsta na matkobójcach
- Trachinki — śmierć Heraklesa z ręki Dejaniry
- Ajax — szaleństwo i samobójstwo bohatera trojańskiego
- Filoktet — moralne dylematy bohatera
- Edyp w Kolonie — śmierć i apoteoza Edypa (napisana w wieku 90 lat!)
Tragizm sofoklejski
W odróżnieniu od Ajschylosa (tragizm wynikający z winy rodu) i Eurypidesa (tragizm psychologiczny), tragizm Sofoklesa polega na nieuchronności losu. Bohaterowie wiedzą lub dowiadują się prawdy — i nie mogą jej zmienić. Centralne jest pojęcie ironii tragicznej: widz wie więcej niż bohater.
Bohaterowie Sofoklesa to ludzie wyjątkowi — silni, dumni, zdolni do wielkich czynów i wielkich błędów. Ich upadek wynika często z hybris (pychy) lub hamartii (błędu, uchybienia moralnego).
Nagrody i uznanie
W konkursach dramatycznych Sofokles zwyciężył co najmniej 18 razy (według innych źródeł — 24), nigdy nie zajmując miejsca niższego niż drugie. Rywalizował z Ajschylosem i Eurypidesem.