Kim był Tespis?
Tespis z Ikarii w Attyce to postać, od której Grecy liczyli początki tragedii. Żył w VI wieku p.n.e. i według starożytnej tradycji około 534 roku p.n.e. zwyciężył w pierwszym oficjalnym konkursie tragicznym podczas Wielkich Dionizjów w Atenach, za rządów tyrana Pizystrata. Żaden jego utwór się nie zachował, a wiedzę o nim czerpiemy z późniejszych relacji, m.in. Arystotelesa, Horacego i leksykografów bizantyjskich.
Pierwszy aktor w historii teatru
Przed Tespisem widowiska ku czci Dionizosa miały formę pieśni chóralnych, czyli dytyrambów. Tespis wyodrębnił z chóru jedną osobę, która występowała samodzielnie i wchodziła z chórem w dialog. Grecy nazywali ją hypokrites, co znaczy „ten, który odpowiada”. W ten sposób śpiew zbiorowy zamienił się w scenę, w której pojawia się postać, konflikt i rozmowa. Właśnie to uważa się za narodziny dramatu.
Ten jeden aktor grał kolejno różne role. Pomagały mu w tym maski: tradycja mówi, że Tespis najpierw bielił twarz lub malował ją winnym osadem, a potem zaczął używać masek z płótna. Dzięki nim widz od razu rozpoznawał, kogo aktor przedstawia w danej chwili.
„Wóz Tespisa”
Horacy w Sztuce poetyckiej wspomina, że Tespis jeździł ze swoją trupą od miasta do miasta na wozie, który służył jednocześnie za scenę. Obraz „wozu Tespisa” przetrwał w kulturze jako symbol wędrownego teatru. Od imienia Tespisa pochodzi też określenie aktorów: w języku angielskim do dziś mówi się o nich thespians, a w polszczyźnie pojawia się czasem żartobliwe „tespijczycy”.
Rozwój tragedii po Tespisie
Krok Tespisa uruchomił szybki rozwój gatunku. Kolejni tragicy dokładali następnych aktorów i ograniczali rolę chóru:
- Ajschylos wprowadził drugiego aktora, co pozwoliło pokazać spór dwóch postaci na scenie,
- Sofokles dodał trzeciego aktora i rozbudował dekoracje,
- Eurypides jeszcze bardziej skupił się na psychologii bohaterów.
Więcej o budowie i przebiegu przedstawień przeczytasz w artykułach Teatr grecki oraz Tragedia.
Tespis w pigułce
- żył w VI w. p.n.e., pochodził z Ikarii w Attyce,
- ok. 534 p.n.e. wygrał pierwszy konkurs tragiczny na Wielkich Dionizjach,
- wprowadził pierwszego aktora i dialog aktora z chórem,
- używał masek, dzięki którym jeden aktor grał wiele ról,
- jego utwory nie zachowały się, a przypisywane mu tytuły są niepewne.