Autorzy i filozofowie

Ajschylos

Ojciec tragedii greckiej — twórca dialogu dramatycznego i trylogii; autor Orestei i Prometeusza skowanego.

⸻⸻
Tragediopisarz grecki 525–456 p.n.e.

Ojciec tragedii

Ajschylos bywa nazywany „ojcem tragedii” — i słusznie. Choć tragedia istniała przed nim, to właśnie on nadał jej kształt literacki i teatralny, który przetrwał wieki. Kluczowa innowacja: wprowadzenie drugiego aktora (do tej pory był tylko jeden aktor i chór), co umożliwiło prawdziwy dialog dramatyczny.

Życie

Urodził się ok. 525 p.n.e. w Eleusis. Był uczestnikiem wojen perskich — walczył pod Maratonem (490 p.n.e.) i prawdopodobnie pod Salaminą (480 p.n.e.). Doświadczenie bitwy miało ogromny wpływ na jego twórczość — w Persach opisał klęskę najeźdźców z perspektywy niemal naocznego świadka.

Dwukrotnie odwiedził Sycylię na zaproszenie tyrana Hierona z Syrakuz. Tam też zginął ok. 456 p.n.e. — legenda głosi, że orzeł upuścił mu na łysą głowę żółwia, biorąc ją za skałę.

Zachowane tragedie

Z ok. 80 tragedii zachowało się jedynie 7:

  • Persowie (472 p.n.e.) — jedyna zachowana tragedia o historycznych wydarzeniach, klęska Kserksesa
  • Siedmiu przeciw Tebom (467 p.n.e.) — ostatnia część trylogii o rodzie Labdakidów
  • Błagalnice — część trylogii o Danaidach
  • Prometeusz skowany — autorstwo dyskutowane; historia tytana przykutego za dar ognia
  • Oresteja (458 p.n.e.) — jedyna zachowana trylogia: Agamemnon, Ofiarnice, Eumenidy

Oresteja — arcydzieło

Oresteja to szczyt twórczości Ajschylosa i jedyna zachowana kompletna trylogia grecka. Opowiada historię rodu Atrydów:

  1. Agamemnon powraca z Troi i ginie z rąk żony Klitajmestry
  2. Syn Orestes mści ojca, zabijając matkę — ścigają go Erynie
  3. Bogini Atena powołuje sąd ludzki — Orestes zostaje uniewinniony, Erynie stają się Eumenidami

Trylogia ukazuje przejście od prawa krwawej zemsty do prawa rozumowego — od chtonicznego świata do olimpijskiego porządku.

Tragizm Ajschylosa

U Ajschylosa tragizm wypływa z winy rodowej (ate) — błędu przekazanego z pokolenia na pokolenie, który muszą odpokutować następne generacje. Bogowie są sprawiedliwi, lecz bezlitośni. Człowiek wikła się w swój los, często nieświadomie grzesząc hybris (pychą).