Ojciec tragedii
Ajschylos bywa nazywany „ojcem tragedii” — i słusznie. Choć tragedia istniała przed nim, to właśnie on nadał jej kształt literacki i teatralny, który przetrwał wieki. Kluczowa innowacja: wprowadzenie drugiego aktora (do tej pory był tylko jeden aktor i chór), co umożliwiło prawdziwy dialog dramatyczny.
Życie
Urodził się ok. 525 p.n.e. w Eleusis. Był uczestnikiem wojen perskich — walczył pod Maratonem (490 p.n.e.) i prawdopodobnie pod Salaminą (480 p.n.e.). Doświadczenie bitwy miało ogromny wpływ na jego twórczość — w Persach opisał klęskę najeźdźców z perspektywy niemal naocznego świadka.
Dwukrotnie odwiedził Sycylię na zaproszenie tyrana Hierona z Syrakuz. Tam też zginął ok. 456 p.n.e. — legenda głosi, że orzeł upuścił mu na łysą głowę żółwia, biorąc ją za skałę.
Zachowane tragedie
Z ok. 80 tragedii zachowało się jedynie 7:
- Persowie (472 p.n.e.) — jedyna zachowana tragedia o historycznych wydarzeniach, klęska Kserksesa
- Siedmiu przeciw Tebom (467 p.n.e.) — ostatnia część trylogii o rodzie Labdakidów
- Błagalnice — część trylogii o Danaidach
- Prometeusz skowany — autorstwo dyskutowane; historia tytana przykutego za dar ognia
- Oresteja (458 p.n.e.) — jedyna zachowana trylogia: Agamemnon, Ofiarnice, Eumenidy
Oresteja — arcydzieło
Oresteja to szczyt twórczości Ajschylosa i jedyna zachowana kompletna trylogia grecka. Opowiada historię rodu Atrydów:
- Agamemnon powraca z Troi i ginie z rąk żony Klitajmestry
- Syn Orestes mści ojca, zabijając matkę — ścigają go Erynie
- Bogini Atena powołuje sąd ludzki — Orestes zostaje uniewinniony, Erynie stają się Eumenidami
Trylogia ukazuje przejście od prawa krwawej zemsty do prawa rozumowego — od chtonicznego świata do olimpijskiego porządku.
Tragizm Ajschylosa
U Ajschylosa tragizm wypływa z winy rodowej (ate) — błędu przekazanego z pokolenia na pokolenie, który muszą odpokutować następne generacje. Bogowie są sprawiedliwi, lecz bezlitośni. Człowiek wikła się w swój los, często nieświadomie grzesząc hybris (pychą).