Autorzy i filozofowie

Teokryt

Teokryt z Syrakuz, twórca sielanki (idylli): życie, najważniejsze idylle, cechy gatunku i wpływ na Wergiliusza oraz Szymonowica.

⸻⸻
Poeta grecki ok. 310–250 p.n.e.

Kim był Teokryt?

Teokryt (gr. Theokritos) to poeta grecki epoki hellenistycznej i twórca sielanki, nazywanej też bukoliką lub idyllą. To on wprowadził do literatury świat pasterzy, którzy w cieniu drzew śpiewają o miłości, rywalizują w pieśniach i cieszą się prostym życiem.

Życie

Urodził się około 310 roku p.n.e. w Syrakuzach na Sycylii. Część życia spędził na wyspie Kos, gdzie obracał się wśród poetów i uczonych, a potem w Aleksandrii, na dworze króla Ptolemeusza II Filadelfosa. Aleksandria była wtedy stolicą kultury greckiej, z wielką Biblioteką i Muzejonem. Zmarł około 250 roku p.n.e.

Twórczość

Pod imieniem Teokryta zachowało się 30 idylli (część z nich napisali naśladowcy) oraz około 25 epigramatów. Utwory pisał heksametrem, w dialekcie doryckim, który brzmiał dla Greków swojsko i sielsko.

Idylle dzielą się na kilka grup:

  • pasterskie, np. Tyrsis z pieśnią o śmierci pasterza Dafnisa, oraz utwory, w których pasterze toczą zawody śpiewacze,
  • miejskie, czyli scenki obyczajowe: w Czarodziejkach dziewczyna próbuje magią odzyskać kochanka, a w Syrakuzankach dwie gospodynie przepychają się przez tłum na święto Adonisa w Aleksandrii,
  • mitologiczne, krótkie epickie opowieści, np. Mały Herakles czy historia Hylasa.

Pierwowzorem sielanek były ludowe pieśni pasterzy sycylijskich. Teokryt przetworzył je w wyrafinowaną poezję dla wykształconych mieszkańców wielkich miast. Idealizacja wsi była w gruncie rzeczy marzeniem mieszczucha o spokoju i naturze.

Cechy sielanki

  • bohaterami są pasterze i pasterki,
  • tłem jest idealizowana przyroda: łąki, źródła, cień drzew,
  • głównym tematem jest miłość, często nieszczęśliwa,
  • częstą formą jest dialog albo zawody śpiewacze,
  • dominuje nastrój spokoju i harmonii.

Wpływ

Bezpośrednim kontynuatorem Teokryta był Wergiliusz, którego Bukoliki przeniosły sielankę do Rzymu. Gatunek rozwijał się w renesansie i baroku. W Polsce sięgnął po niego Szymon Szymonowic w zbiorze Sielanki (1614), który wprowadził do gatunku polskie realia wsi.

Teokryt w pigułce

  • żył ok. 310–250 p.n.e., pochodził z Syrakuz,
  • działał na Kos i w Aleksandrii,
  • twórca sielanki (bukoliki, idylli),
  • zachowało się 30 idylli i ok. 25 epigramatów,
  • wpłynął na Wergiliusza, a przez niego na całą poezję pasterską Europy.

Źródło: J. Maślanka (red.), Słownik pisarzy świata, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 800.