Bohaterowie
- Demeter — bogini urodzaju, zbóż i uprawy ziemi; matka Persefony
- Kore / Persefona — córka Demeter, porwana przez Hadesa; staje się Królową Podziemi
- Hades — bóg królestwa umarłych, brat Zeusa
- Zeus — ojciec Persefony; wiedział o planie Hadesa
Treść mitu
Porwanie
Persefona zbierała kwiaty na łące — narcyzy, lilie, hiacynty — gdy nagle ziemia rozstąpiła się pod jej nogami. Wyłonił się Hades na złotym rydwanie, porwał dziewczynę i uniósł ją w głąb Podziemi.
Demeter usłyszała krzyk córki, lecz nie zobaczyła nic — tylko echo. Przez dziewięć dni i nocy błąkała się po ziemi z pochodniami w rękach, szukając Persefony, nie jedząc, nie pijąc, nie myjąc się. Żadne bóstwo nie ośmieliło się jej powiedzieć prawdy.
Dopiero Helios (Słońce, które widzi wszystko) wyjawił jej, że Hades porwał Persefonę za przyzwoleniem Zeusa.
Klątwa urodzaju
Zrozpaczona i rozgniewana Demeter porzuciła Olimp i ukryła się wśród ludzi. Ziemia przestała rodzić — zboże nie wschodziło, drzewa owocowe przestały owocować, bydło głodowało. Ludzkość stanęła w obliczu zagłady.
Bogowie poczuli skutki — nie otrzymywali ofiar. Zeus wysłał kolejno różnych bogów, by nakłonili Demeter do powrotu. Odmówiła, dopóki córka nie wróci.
Powrót Persefony — kompromis
Zeus był zmuszony ustąpić. Wysłał Hermesa do Hadesu po Persefonę. Hades zgodził się — lecz wcześniej nakłonił Persefonę, by zjadła kilka ziaren granatu.
Kto skosztuje pokarmu w Hadesie, musi do niego powrócić. Persefona zjadła 6 ziaren (lub 3, w zależności od wersji). Dlatego przez połowę roku (6 miesięcy) przebywa z matką na ziemi — i wtedy panuje wiosna i lato. Przez pozostałe miesiące wraca do Hadesu — i na ziemi panuje jesień i zima.
Kult eleuzyjski
Mit Demeter i Kory był centralnym mitem misteriów eleuzyńskich — tajemnych obrzędów religijnych odprawianych w Eleusis koło Aten. Inicjowani (myści) poznawali „tajemnicę” mitu, który — według badaczy — obiecywał szczęście po śmierci i mistyczne zjednoczenie z boskością.
W misteriach uczestniczyli: Herakles, Odyseusz, Pindar, Platon, Marek Aureliusz, Cyceron. Trwały od IX w. p.n.e. do IV w. n.e. — ponad 1000 lat.
Interpretacje
- Mit etiologiczny — wyjaśnienie cyklu pór roku; natura umiera i odradza się razem z Persefoną
- Mit o śmierci i odrodzeniu — ziarno zboża „umiera” w ziemi, by odrodzić się jako roślina
- Matriarchalna nostalgia — mit o miłości matki silniejszej niż prawa bogów i śmierci
- Psychologicznie (Jung): Persefona jako symbol koniecznego zejścia w głąb własnej psychiki, Demeter — jako archetyp Wielkiej Matki
Recepcja
- Hymn Homerycki do Demeter (VII w. p.n.e.) — najważniejsze źródło mitu
- Owidiusz: Metamorfozy (V ks.)
- Dante: Persefona jako Prozerpina w Piekle
- Tennyson: Demeter i Persefona (1889)
- Współcześnie: powieść Madeleine Miller Circe i pop-kultura nawiązująca do Persefony