Słownik kultury antycznej

Mimesis

Arystotelesowskie pojęcie naśladowania rzeczywistości jako fundamentalnego celu i zasady sztuki.

⸻⸻

Definicja

Mimesis (gr. mímēsis — naśladowanie, odwzorowanie) to jedno z kluczowych pojęć estetyki starożytnej, oznaczające naśladowanie rzeczywistości przez dzieło sztuki. Termin ten wprowadzili do filozofii Platon i Arystoteles, ale rozumieli go zupełnie inaczej.

Platon: mimesis jako złudzenie

Dla Platona mimesis była podejrzana. W Państwie (ks. X) wywodził, że artysta naśladuje przedmioty zmysłowe, które same są jedynie cieniami idei. Malarz malujący łóżko tworzy więc kopię kopii — dzieło trzy razy oddalone od prawdy. Stąd słynny wniosek o wygnaniu poetów z idealnego państwa.

Arystoteles: mimesis jako poznanie

Arystoteles w Poetyce odwrócił ten osąd. Mimesis jest dla niego naturalna i przyjemna: ludzie z natury naśladują i czerpią radość z rozpoznawania. Nawet obrazy rzeczy przykrych (trupy, paskudne zwierzęta) sprawiają przyjemność, gdy są dobrze naśladowane — bo oglądając, uczymy się.

Mimesis w tragedii polega na naśladowaniu akcji (nie ludzi jako takich), i to akcji poważnej, skończonej, o odpowiedniej wielkości. Cel: wywołanie litości i trwogi oraz katharsis.

Gatunki naśladowania

Arystoteles rozróżniał naśladowanie według:

  • Środków: słowa, rytm, harmonia
  • Przedmiotów: lepsi lub gorsi od nas
  • Sposobu: narracja lub dramatyzacja

Mimesis a współczesność

Pojęcie mimesis jest wciąż żywe w teorii literatury i sztuki. Erich Auerbach w monumentalnym dziele Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona w literaturze Zachodu (1946) śledził, jak różne epoki rozumiały naśladowanie rzeczywistości — od Homera po Virginię Woolf.