Autorzy i filozofowie

Cyceron

Największy mówca starożytnego Rzymu, filosof i polityk — twórca klasycznej prozy łacińskiej.

⸻⸻
Mówca, filozof rzymski 106–43 p.n.e.

Życie

Marek Tuliusz Cyceron urodził się 3 stycznia 106 p.n.e. w Arpinum (Lacjum) w rodzinie ekwickiej — zamożnej, lecz nie senatorskiej. Ojciec zadbał o jego znakomite wykształcenie w Rzymie i Atenach.

Drogą kariery Cycerona była retoryka i prawo. Był homo novus — pierwszym w rodzie, który osiągnął najwyższe urzędy. Wspiął się po wszystkich szczeblach cursus honorum (kolejności urzędów): kwestor, edyl, pretor, a w 63 p.n.e. — konsul.

Jako konsul zasłynął odkryciem i zdławieniem spisku Katyliny — zamachu na Republikę. Mowy wygłoszone wtedy (Mowy katylińskie) do dziś są wzorcem retoryki politycznej.

Skazany na wygnanie (58 p.n.e.) przez trybuna ludowego Klodiusza, wrócił rok później. W późniejszych latach był już głównie filozofem i pisarzem. Gdy wybuchła walka między Cezarem a Pompejuszem, próbował być mediatorem.

Po zamordowaniu Cezara (44 p.n.e.) Cyceron stanął po stronie senatu i zaatakował Marka Antoniusza serią mów (Filipiki). Wpisany na listy proskrypcyjne, zginął 7 grudnia 43 p.n.e. z rozkazu Antoniusza.

Twórczość retoryczna

Zachowało się 58 mów Cycerona — świadectwa jego kunsztu:

  • Mowy katylińskie (4) — przeciw Katylinie
  • Pro Roscio Amerino — obrona Roscjusza, jego debiut
  • Filipiki (14) — przeciw Antoniuszowi
  • Pro Milone — obrona Milona; uznana za szczyt sztuki retorycznej

Traktaty o retoryce: De oratore, Brutus, Orator.

Twórczość filozoficzna

Cyceron był wielkim popularyzatorem filozofii greckiej dla łacińskojęzycznych czytelników. Czerpał ze stoicyzmu, akademii i epikureizmu:

  • De re publica — o idealnym państwie
  • De legibus — o prawach naturalnych
  • De officiis — o obowiązkach moralnych; do dziś lektura w szkołach
  • Tusculanae Disputationes — filozofia śmierci, bólu, cnoty i dobra najwyższego
  • De amicitia — o przyjaźni
  • De senectute — o starości

Znaczenie językowe

Cyceron stworzył klasyczną łacinę prozatorską — model, który był wzorcem przez wieki. Humanizm renesansowy (Erazm z Rotterdamu) czynił ciceronianizm wzorcem stylu. Wiele terminów filozoficznych w językach europejskich pochodzi od jego łacińskich neologizmów: qualitas, essentia, definitio.