Tytuł: Mitologia Podtytuł: Narodziny świata Autor: Jan Parandowski
Teogonia (pochodzenie bogów) - genealogia bogów, czyli bogowie zyskują nieśmiertelność, zachowują wieczną młodość, dzięki spożywaniu nektaru z ambrozji.
Streszczenie mitu o narodzinach świata (kosmogonia)
Świat powstał z Chaosu złożonego z ziemi, ognia, wody i powietrza. Z chaosu wyłoniły się dwa potężne bóstwa: Gaja (Ziemia) i Uranos (Niebo). Ich dziećmi byli: Gigantowie (najstarszy Okeanos, a najmłodszy Kronos), Sturęcy (hekatonchejrowie) i Kiklopowie (cyklopi). Uranos widząc swoje okrutne i szkaradne potomstwo strącił je do Tartaru za wyjątkiem jednak Kronosa. Gaja znienawidziła za to męża i uknuła spisek z Kronosem, ten uzbrojony w żelazny sierp okaleczył ojca i strącił go z tronu. Z krwi Uranosa powstały trzy boginie zemsty Erynie. Wówczas zrodziło się nowe pokolenie gigantów i nimf. Rządy rozpoczął Kronos z żoną Reją. Uranos wcześniej przeklął Kronosa: w przyszłości jego dzieci miały odebrać mu władzę. Aby tego uniknąć Kronos kolejno pożerał swoje potomstwo. Reja ostanie swoje dziecko - Dzeusa, ukryła na ziemi, a mężowi dała do pożarcia kamień zawinięty w pieluchę. Dzeusem opiekowała się koza Amalteja (z jej złamanego rogu powstał róg obfitości, a ze skóry tarcza - egida). Gdy Zeus dorósł postanowił pokonać ojca. Poprosił matkę by dała mu środek wymiotny, a ten zwrócił połknięte dzieci: Posejdona, Hadesa, Herę, Demeter i Hestię. Rozpętała się wojna pomiędzy Kronosem, który zajął góry Otrys a Dzeusem, który wraz ze sprzymierzeńcami zajął Olimp. Dzeus zwyciężył dzięki wydobytym z Tartaru sturękim i kiklopom, pokonał ojca wykutymi przez nich piorunami. Potem rządził wraz z rodzeństwem, ożenił się ze swoją siostrą Herą. Dokonał także podziału władzy, sobie przydzielił niebo i ziemię wraz z Olimpem, Hadesowi podziemia, a Posejdonowi morza. Wkrótce jednak przeciwko Dzeusowi wystąpili giganci, synowie ziemi. Najstraszniejszy z nich był Tyfon, przeraził bogów tak bardzo, że uciekli do Egiptu i ukryli się pod postaciami różnych zwierząt. Jedynie Dzeus pozostał aby walczyć, pokonał Tyfona żelaznym sierpem i złożył pod skałami Sycylii.
Plan wydarzeń w micie
-
Uranos zrzuca potomstwo do Tartaru (czeluści)
-
Kronos pokonał ojca Uranosa, w walcem urodziły się trzy boginie zemsty Erynie, które połykał swoje dzieci
-
Gaja zniosła na ziemię Kronosa
-
Koza Amalteja wykarmiła Zeusa (róg obfitości)
-
Walka między Kronosem a Zeusem o władzę trwa 10 lat
-
Trucizna dla Kronosa, który wypluwa połkniętych bogów
-
Hades - kraina umarłych
-
Posejdon - morza i oceany
-
Demeter - ziemia i urodzaje
-
Hestia - ognisko domowe
-
Hera - bogini nieba
-
Hera i Zeus - małżeństwo, związek kazirodczy
Wnioski płynące z opisu stworzenia świata
-
walka o tron,
-
liczne zdrady,
-
pierwsi potomkowie bogów są szkaradni i potworni,
-
świat powstaje chaotycznie,
-
razem z bogami rodzi się ziemia.
Pytania sprawdzające
Fragmenty, w których ujawnia się podmiot mówiący: “a to mi rzekł…”, “mi dały …”, “we mnie tchnęły …”
Fragment pozwalający utożsamiać podmiot z autorem poematu:
“One kiedyś Hezjoda nauczyły pięknej
Pieśni, gdy pasł pod świętym Helikonem owoce
A to mi rzekły najpierw boginie, z Olimpii”
Opisz przedstawiony przez podmiot genezę poematu; wyjaśnij na czym polega jej nadnaturalny charakter: Początek poematu, w którym autor przedstawia się i wyjaśnia dlaczego rozpoczyna opowiadanie od powołania się na Muzy oraz zapowiada dalszą część utworu, w krótkim opisie bogów.
Wykaz mityczny charakter utworu: Opiera się na tradycji. Uczy mądrości, umożliwia dostrzeżenie w ludzkiej egzystencji momentów przynoszących radość i szczęście.
Wskaż atrybuty poety, określ powierzone mu przez Muzy funkcje: Jednym z atrybutów jest to, że zostaje natchniony przez Muzy. Posiada zdolność mówienia głosem bogów.
Podmioty towarzyszące bogom ukazanym we fragmencie “Teogonii”
Zeus: egida
Hera: żółte sandały
Artemida: strzały
Hebe: żółty wieniec
Objaśnij symboliczne znaczenie boskich atrybutów: Atrybut Hery - złote sandały symbolizuje mądrość. Natomiast atrybut Hebe symbolizuje dostojeństwo. Symboliczne znaczenie strzał to mściwość. Egida zapewnia Zeusowi zwycięstwo.
Podaj i wyjaśnij epitety, którymi zostali obdarzeni bogowie:
Hera: można - najważniejsza, wspaniała
Atena: sowiooka - bogini mądrości
Posejdon: potrząsający ziemiami: pan mórz, oceanów
Temida: czcigodna - dostojna, uważna
Afrodyta: wabiąca spojrzeniem - piękna, urzekająca
Kronos: tajemny radca - inteligentny, doświadczony
Selena: jasna - rozświetlona
Helios: wiek - pan światła
Noc: czarna - nieprzenikniona, zła
Bóstwo stanowiące personifikację elementu przyrody: Noc.