Treść mitu
Syzyf, król Koryntu, był najbardziej przebiegłym ze śmiertelników. Zasłynął z wielokrotnego przechytrzenia bogów i samej Śmierci.
Pierwsze oszustwo: schwytanie Tanatosa
Zeus, gniewny na Syzyfa, posłał do niego Tanatosa (Śmierć), by zabrał go do Hadesu. Syzyf jednak schwytał i zakuł Tanatosa w kajdany. Przez czas gdy Tanatos był uwięziony, nikt na ziemi nie umierał — co wywołało chaos. Ares uwolnił Tanatosa, a Syzyf trafił do Hadesu.
Drugie oszustwo: powrót z krainy umarłych
Jeszcze przed śmiercią Syzyf nakazał żonie, by nie organizowała mu pogrzebu. W Hadesie poskarżył się Persefonie, że żona go znieważyła, i poprosił o pozwolenie powrotu do świata żywych, by ją ukarać. Persefona zgodziła się — i Syzyf wrócił do życia, nie mając zamiaru wracać do Hadesu.
Dożył sędziwego wieku. Dopiero Hermes, posłaniec bogów, siłą zabrał go do krainy umarłych.
Kara
Jako wieczna kara za przechytrzenie bogów i pogardę dla śmierci, Syzyf musi toczyć ogromny głaz pod górę. Gdy dociera do szczytu — głaz stacza się z powrotem. I Syzyf zaczyna od nowa. Bez końca.
Absurdyzm i Camus
Filozof Albert Camus w eseju Mit Syzyfa (1942) uczynił tę postać symbolem kondycji ludzkiej w absurdalnym świecie. Człowiek — jak Syzyf — wykonuje pozbawioną ostatecznego sensu pracę, ale może osiągnąć szczęście przez bunt i pełną świadomość swego losu.
„Trzeba wyobrażać sobie Syzyfa szczęśliwym” — pisze Camus. Człowiek, który w pełni rozumie swój absurdalny los i mimo to nie poddaje się, osiąga formę godności.
Mit Syzyfa jako topos literacki
Syzyf stał się archetypem:
- bezsensownego trudu — „syzyfowa praca”
- człowieka walczącego z losem — heroicznego absurdysty
- buntownika wobec porządku świata
Frazeologizm „syzyfowa praca” oznacza zajęcie niemożliwe do ukończenia, niekończący się wysiłek bez efektu.