Autorzy i filozofowie

Plutarch

Grecki biograf i eseista, autor Żywotów równoległych — zbiorowego portretu wielkich mężów Grecji i Rzymu.

⸻⸻
Biograf grecki ok. 46–120 n.e.

Życie

Plutarch z Cheronei urodził się ok. 46 n.e. w Cheronei (Beocja, środkowa Grecja). Studiował filozofię platońską w Atenach. Podróżował do Egiptu, Azji Mniejszej i Włoch. Przez pewien czas przebywał w Rzymie, gdzie zetknął się z intelektualnymi kręgami epoki Domicjana i Trajana.

Powrócił do rodzinnej Cheronei, gdzie spędził większość życia jako kapłan wyroczni delfickiej. Był cenionym obywatelem, nauczycielem i filozofem. Zmarł ok. 120 n.e.

Żywoty równoległe (Bioi Paralleloi)

Główne dzieło Plutarcha — 23 pary biografii, w których zestawia wielkich Greków z Rzymianami: Aleksander–Cezar, Temistokles–Kamillus, Perykles–Fabiusz, Demostenes–Cyceron. Na końcu każdej pary: krótkie porównanie (synkrisis).

Cel nie był ściśle historyczny — Plutarch pisał biografie moralne: interesował go charakter człowieka, jego cnoty i słabości, wzloty i upadki. „Małe czyny, słowa i żarty często lepiej odsłaniają charakter niż wielkie bitwy.”

Najważniejsze biografie

  • Aleksander — portret zdobywcy świata, jego ambicji i stopniowej tyranii
  • Cezar — droga do dyktatury i śmierć na Ydach Marcowych
  • Perykles — złoty wiek Aten
  • Likurg — legendarny prawodawca Sparty
  • Solon — ateński reformator
  • Demostenes — mówca walczący z Macedonią
  • Cyceron — zestawiony z Demostenesem

Wpływ Żywotów

Żywoty stały się ulubioną lekturą renesansu i romantyzmu. Szekspir czerpał z nich bezpośrednio (przez przekład Thomasa Northa z 1579): Juliusz Cezar, Antoniusz i Kleopatra, Koriolan to niemal dramatyzacje Plutarcha. Rousseau czytał je jako dziecko. Napoleona fascynował Aleksander.

Moralia (Ethika)

Obok Żywotów Plutarch napisał ok. 78 esejów i dialogów zebranych jako Moralia: o wychowaniu dzieci, o przyjaźni, o zazdrości, o bóżkach i wyroczniach, o zjadaniu mięsa. Są pełne anegdot, cytatów, dygresji — żywe i wciąż interesujące.