Autorzy i filozofowie

Salustiusz

Salustiusz, rzymski historyk: kariera u boku Cezara, Sprzysiężenie Katyliny, Wojna z Jugurtą i Historie. Styl, poglądy i znaczenie.

⸻⸻
Historyk rzymski 86–35 p.n.e.

Kim był Salustiusz?

Gajusz Salustiusz Kryspus (łac. Gaius Sallustius Crispus) był rzymskim politykiem i historykiem, jednym z pierwszych wielkich historyków rzymskich, których monografie przetrwały w całości. Pisał o kryzysie republiki i szukał jego przyczyn w upadku obyczajów rzymskiej elity.

Życie

Urodził się w 86 roku p.n.e. w Amiternum, w kraju Sabinów. Jako młody człowiek przybył do Rzymu i rozpoczął karierę polityczną. W 52 roku p.n.e. był trybunem ludowym. Należał do stronnictwa popularów, czyli polityków odwołujących się do ludu przeciw arystokracji senackiej. W 50 roku p.n.e. cenzor usunął go z senatu, oficjalnie z powodu niemoralnego życia.

Związał się z Juliuszem Cezarem, dzięki któremu otrzymywał kolejne urzędy. Był kwestorem, pretorem, a po wojnie w Afryce namiestnikiem nowej prowincji Africa Nova. Wrócił stamtąd bardzo bogaty i oskarżono go o zdzierstwa, ale protekcja Cezara uchroniła go przed wyrokiem. Za te pieniądze założył w Rzymie słynne ogrody, zwane później Ogrodami Salustiusza.

Po zamordowaniu Cezara w 44 roku p.n.e. wycofał się z polityki i zajął się pisaniem historii. Zmarł w 35 roku p.n.e.

Dzieła

  • Sprzysiężenie Katyliny: monografia spisku Lucjusza Sergiusza Katyliny z 63 roku p.n.e., który próbował przejąć władzę w Rzymie. Spisek wykrył i stłumił konsul Cyceron.
  • Wojna z Jugurtą: opis wojny z królem Numidii Jugurtą (111–105 p.n.e.). Salustiusz pokazuje w niej przekupność senatorów i nieudolność arystokratycznych wodzów, a na tym tle karierę Gajusza Mariusza.
  • Historie: dzieje Rzymu po śmierci Sulli (od 78 r. p.n.e.) w pięciu księgach. Zachowały się tylko fragmenty, w tym kilka mów i listów.

Przypisuje mu się też Inwektywę przeciw Cyceronowi oraz dwa listy do Cezara o urządzeniu państwa, ale ich autentyczność budzi wątpliwości badaczy.

Styl i poglądy

Salustiusz wzorował się na greckim historyku Tukidydesie. Pisał zwięźle, chętnie używał archaizmów i krótkich, kontrastowych zdań. W usta bohaterów wkładał wielkie mowy, które pozwalały mu przedstawić ich racje i charaktery.

Według niego Rzym zaczął upadać po zburzeniu Kartaginy w 146 roku p.n.e. Gdy zniknął groźny wróg, Rzymian opanowały żądza pieniędzy i władzy. Ten moralizatorski ton brzmi o tyle paradoksalnie, że sam autor nie był wzorem uczciwości.

Salustiusz w pigułce

  • żył w latach 86–35 p.n.e., pochodził z Amiternum,
  • polityk z obozu Cezara, namiestnik Africa Nova,
  • autor Sprzysiężenia Katyliny, Wojny z Jugurtą i Historii,
  • wzorował się na Tukidydesie, pisał zwięźle i archaizował,
  • upadek republiki tłumaczył zepsuciem obyczajów.

Źródło: J. Maślanka (red.), Słownik pisarzy świata, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 706.