Autorzy i filozofowie

Tacyt

Tacyt, najwybitniejszy historyk rzymski: życie, Roczniki, Dzieje, Germania, Żywot Agrykoli. Styl, zasada „sine ira et studio” i wpływ na Quo vadis.

⸻⸻
Historyk rzymski ok. 55–120 n.e.

Kim był Tacyt?

Publiusz Korneliusz Tacyt (łac. Publius Cornelius Tacitus) to najwybitniejszy historyk rzymski. Opisał dzieje cesarstwa od śmierci Augusta do panowania Domicjana. Jego obraz Tyberiusza, Kaliguli czy Nerona do dziś kształtuje nasze wyobrażenia o tych władcach.

Życie

Urodził się około 55 roku n.e., prawdopodobnie w Galii Narbońskiej lub w północnej Italii. Kształcił się w retoryce i szybko zasłynął jako mówca. Ożenił się z córką wodza Gnejusza Juliusza Agrykoli, zdobywcy Brytanii.

Zrobił pełną karierę urzędniczą: był kwestorem, pretorem (88 r.), w 97 roku został konsulem, a około 112–113 roku sprawował urząd prokonsula Azji. Zmarł około 120 roku n.e. Lata terroru za Domicjana przeżył jako senator, co silnie wpłynęło na jego ponury pogląd na władzę jednostki.

Dzieła

  • Żywot Agrykoli (98 r.): biografia teścia, połączona z opisem Brytanii i jej podboju. Tu pada słynne zdanie przywódcy Brytów: „Gdzie pustynię czynią, tam pokój nazywają”.
  • Germania (98 r.): opis plemion germańskich, ich obyczajów i ustroju. Tacyt przeciwstawia w nim prostotę „barbarzyńców” zepsuciu Rzymu.
  • Dialog o mówcach: rozmowa o upadku wymowy w czasach cesarstwa.
  • Dzieje (Historiae): historia lat 69–96. Zachowały się księgi opisujące „rok czterech cesarzy” i początek rządów Wespazjana.
  • Roczniki (Annales): historia od śmierci Augusta w 14 r. do śmierci Nerona w 68 r. Część ksiąg zaginęła, ale przetrwały opisy rządów Tyberiusza, Klaudiusza i Nerona.

Styl i metoda

Na początku Roczników Tacyt deklaruje, że będzie pisał sine ira et studio, czyli „bez gniewu i stronniczości”. W praktyce jest historykiem moralistą: ocenia ludzi, odsłania ich ukryte motywy, pokazuje, jak władza absolutna niszczy charakter.

Jego łacina jest zwięzła i gęsta. Pisze krótkimi, celnymi zdaniami, chętnie stosuje sentencje, pomija oczywiste słowa i zaskakuje czytelnika nieoczekiwanym zakończeniem frazy. Starożytni nazywali tę cechę brevitas.

Tacyt a „Quo vadis”

W Rocznikach znajduje się opis pożaru Rzymu w 64 roku i prześladowania chrześcijan przez Nerona, a także jedna z najstarszych pozachrześcijańskich wzmianek o Chrystusie. Tacyt sportretował tam również Petroniusza, „arbitra elegancji”. Te fragmenty stały się dla Henryka Sienkiewicza głównym źródłem przy pisaniu Quo vadis.

Tacyt w pigułce

  • żył ok. 55–120 n.e., senator i konsul (97 r.),
  • najważniejsze dzieła: Roczniki, Dzieje, Germania, Żywot Agrykoli,
  • zasada pisania historii: sine ira et studio,
  • styl zwięzły, pełen sentencji,
  • jego relacja o Neronie posłużyła Sienkiewiczowi w Quo vadis.