Autorzy i filozofowie

Lucyliusz

Lucyliusz, twórca rzymskiej satyry: życie w kręgu Scypiona, 30 ksiąg Saturae i wpływ na Horacego, Persjusza i Juwenalisa. Najważniejsze informacje.

⸻⸻
Poeta satyryk rzymski ok. 180–102 p.n.e.

Kim był Lucyliusz?

Gajusz Lucyliusz (łac. Gaius Lucilius) jest uważany za twórcę satyry jako gatunku literackiego. Rzymianie byli z tego dumni. Retor Kwintylian pisał, że satyra jest „cała nasza”, czyli w pełni rzymska, w odróżnieniu od eposu czy tragedii przejętych od Greków.

Życie

Urodził się około 180 roku p.n.e. w Suessa Aurunca w Kampanii. Pochodził z zamożnej rodziny ekwitów i nigdy nie musiał zarabiać piórem. Należał do kręgu Scypiona Emiliana, zdobywcy Kartaginy, w którym spotykali się politycy, filozofowie i literaci zafascynowani kulturą grecką. Wraz ze Scypionem brał udział w oblężeniu Numancji w Hiszpanii (134–133 p.n.e.). Zmarł w Neapolu około 102 roku p.n.e.

Twórczość

Lucyliusz napisał 30 ksiąg utworów nazwanych Saturae. Przetrwało z nich około 1300–1400 wersów we fragmentach, głównie dzięki cytatom u gramatyków. Wystarczy to jednak, by zobaczyć, jak szeroko sięgał tematycznie:

  • krytykował chciwość, zbytek i obłudę współczesnych,
  • atakował z imienia znanych polityków, na co pozwalała mu pozycja przyjaciela Scypiona,
  • opisywał własną podróż na Sycylię,
  • rozważał, czym jest cnota (virtus) i jak należy żyć,
  • zajmował się sprawami języka i pisowni.

To on ustalił, że satyra będzie pisana heksametrem, i nadał jej charakter osobistej, swobodnej rozmowy z czytelnikiem. Mieszał słownictwo potoczne, greckie wtrącenia i żarty, przez co jego wiersze brzmiały żywo, ale bywały chropowate.

Wpływ

Następcy uznawali Lucyliusza za mistrza, choć nie szczędzili mu uwag. Horacy chwalił jego odwagę i dowcip, ale zarzucał mu, że pisał za szybko i zbyt rozwlekle, jak rzeka niosąca muł. Persjusz i Juwenalis wprost odwoływali się do jego przykładu, gdy uzasadniali ostrość własnych satyr. Przez nich wpływ Lucyliusza dotarł do satyry nowożytnej, także polskiej, z Ignacym Krasickim na czele.

Lucyliusz w pigułce

  • żył ok. 180–102 p.n.e., ekwita z Kampanii,
  • przyjaciel Scypiona Emiliana,
  • twórca satyry rzymskiej, autor 30 ksiąg Saturae,
  • utrwalił heksametr jako metrum satyry,
  • zachowało się ok. 1300–1400 wersów we fragmentach.

Źródło: J. Maślanka (red.), Słownik pisarzy świata, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 495.