Kim był Newiusz?
Gnejusz Newiusz (łac. Gnaeus Naevius) to jeden z pierwszych poetów rzymskich i pierwszy, który był z urodzenia Italikiem, a nie Grekiem. Tworzył komedie, tragedie i epos. Jako pierwszy przeniósł na scenę tematy z historii Rzymu.
Życie
Urodził się około 270 roku p.n.e. w Kampanii. Jako młody człowiek walczył w I wojnie punickiej (264–241 p.n.e.) i to doświadczenie wykorzystał później w swoim eposie. Pierwszą sztukę wystawił w Rzymie w 235 roku p.n.e., kilka lat po debiucie Liwiusza Andronikusa.
Był człowiekiem ciętego języka. W komediach wyśmiewał możnych, a jego spór z potężnym rodem Metellów przeszedł do legendy. Newiusz miał napisać, że to los sprawia, iż Metellowie zostają w Rzymie konsulami, co sugerowało, że zawdzięczają urząd szczęściu, a nie zasługom. Metellowie odpowiedzieli groźbą. Poeta trafił do więzienia, a potem musiał opuścić Rzym. Zmarł na wygnaniu w Utyce w Afryce około 201 roku p.n.e.
Twórczość
Dramat
Newiusz pisał przede wszystkim komedie wzorowane na greckich (tzw. fabula palliata), ale wprowadzał do nich rzymskie realia i aluzje polityczne. Tworzył też tragedie o tematyce mitologicznej. Z obu gatunków zachowały się głównie tytuły i krótkie fragmenty.
Jego najważniejszym pomysłem była fabula praetexta, czyli tragedia o tematyce rzymskiej. W dramacie Romulus przedstawił losy założyciela Rzymu, a w Clastidium opiewał zwycięstwo Marka Klaudiusza Marcellusa nad Galami w 222 roku p.n.e.
Epos „Bellum Punicum”
W starości Newiusz napisał epos o I wojnie punickiej, zachowany we fragmentach. Użył starego rzymskiego metrum, wiersza saturnijskiego. Opowieść o współczesnej wojnie połączył z mitycznymi początkami Rzymu i Kartaginy: pojawiają się w niej Eneasz uciekający z Troi i królowa Dydona. Ten pomysł podjął później Wergiliusz w Eneidzie.
Znaczenie
Newiusz pokazał, że literatura łacińska nie musi tylko naśladować Greków. Może opowiadać o Rzymie, jego bohaterach i wojnach. Jego śmiałość wobec arystokracji kosztowała go wolność, ale zapisała go w pamięci potomnych jako poetę niezależnego.
Newiusz w pigułce
- żył ok. 270–201 p.n.e., pochodził z Kampanii,
- walczył w I wojnie punickiej,
- twórca fabula praetexta, czyli dramatu o tematyce rzymskiej (Romulus, Clastidium),
- autor eposu Bellum Punicum pisanego wierszem saturnijskim,
- po konflikcie z Metellami więziony i wygnany, zmarł w Utyce.
Źródło: J. Maślanka (red.), Słownik pisarzy świata, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 575.