Autorzy i filozofowie

Lukrecjusz

Lukrecjusz, rzymski poeta i filozof epikurejski: poemat „O naturze wszechrzeczy”, atomizm, śmiertelność duszy i walka z lękiem przed śmiercią.

⸻⸻
Poeta, filozof rzymski ok. 97–55 p.n.e.

Kim był Lukrecjusz?

Tytus Lukrecjusz Karus (łac. Titus Lucretius Carus) był rzymskim poetą i filozofem. Napisał jeden utwór, poemat O naturze wszechrzeczy (De rerum natura), ale wystarczył on, by zapewnić mu miejsce wśród największych twórców literatury łacińskiej. To najpełniejszy zachowany wykład filozofii Epikura.

Życie

O życiu Lukrecjusza nie wiemy prawie nic. Urodził się około 97 roku p.n.e. i zmarł około 55 roku p.n.e., w czasach krwawych wojen domowych schyłkowej republiki. Św. Hieronim przekazał opowieść, że poeta oszalał po wypiciu napoju miłosnego, pisał w przerwach między atakami szaleństwa i w końcu odebrał sobie życie. Większość badaczy uważa tę historię za późniejszą legendę. Według tradycji poemat po śmierci autora przejrzał i wydał Cyceron.

Poemat „O naturze wszechrzeczy”

Utwór liczy sześć ksiąg pisanych heksametrem i jest zadedykowany Memmiuszowi, rzymskiemu politykowi. Lukrecjusz chce uwolnić czytelnika od dwóch największych lęków: przed bogami i przed śmiercią. Robi to, tłumacząc świat bez odwoływania się do nadprzyrodzonej interwencji.

Zawartość ksiąg:

  • I–II: wszystko składa się z niepodzielnych atomów i próżni. Atomy poruszają się bez końca, a drobne odchylenia od ich toru (clinamen) umożliwiają łączenie się w ciała i dają miejsce wolnej woli.
  • III: dusza jest materialna i ginie razem z ciałem. Skoro po śmierci nic nie czujemy, nie ma powodu, by się jej bać.
  • IV: działanie zmysłów, sen, a także namiętność miłosna, którą poeta opisuje jako źródło cierpienia.
  • V: powstanie świata, ciał niebieskich, życia i rozwój ludzkiej cywilizacji od jaskini do miast.
  • VI: zjawiska przyrody, takie jak pioruny, trzęsienia ziemi czy wulkany, oraz opis zarazy w Atenach.

Poezja i filozofia

Lukrecjusz wiedział, że filozofia bywa gorzka. Porównywał się do lekarza, który smaruje brzeg kubka z lekarstwem miodem, żeby dziecko je wypiło. Takim miodem miała być poezja. Obok wywodów naukowych znajdziemy w poemacie piękne obrazy przyrody, wzruszający hymn do Wenus na początku i przejmujące opisy ludzkiej śmiertelności.

Wpływ

Poemat wywarł wpływ na Wergiliusza i Owidiusza. W średniowieczu niemal zniknął, a w 1417 roku jego rękopis odnalazł humanista Poggio Bracciolini. Od tego momentu Lukrecjusz inspirował myślicieli renesansu i oświecenia oraz pierwszych nowożytnych przyrodników zainteresowanych atomizmem.

Lukrecjusz w pigułce

  • żył ok. 97–55 p.n.e.,
  • autor poematu O naturze wszechrzeczy w 6 księgach,
  • wykładał fizykę i etykę Epikura: atomy, próżnia, śmiertelność duszy,
  • celem poematu było uwolnienie ludzi od lęku przed bogami i śmiercią,
  • rękopis odnaleziony w 1417 r. wpłynął na kulturę renesansu.

Źródło: J. Maślanka (red.), Słownik pisarzy świata, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 497.