Autorzy i filozofowie

Liwiusz Andronikus

Liwiusz Andronikus, pierwszy poeta rzymski: Grek z Tarentu, autor łacińskiej Odysei i pierwszego dramatu wystawionego w Rzymie w 240 p.n.e.

⸻⸻
Poeta, tłumacz rzymski ok. 284–204 p.n.e.

Kim był Liwiusz Andronikus?

Liwiusz Andronikus (łac. Livius Andronicus) uchodzi za pierwszego poetę rzymskiego. Z pochodzenia był Grekiem i właśnie dzięki temu mógł przenieść do Rzymu najważniejsze gatunki literatury greckiej: epos, tragedię i komedię. Od niego zaczyna się historia literatury łacińskiej.

Życie

Urodził się około 284 roku p.n.e. w Tarencie, greckim mieście na południu Italii. Gdy Rzymianie zdobyli Tarent w 272 roku p.n.e., trafił do Rzymu jako jeniec. Został niewolnikiem w domu Liwiusza Salinatora i uczył jego synów. Po wyzwoleniu przyjął, zgodnie ze zwyczajem, imię rodowe dawnego pana. Prowadził też szkołę, w której uczył języka greckiego i łaciny.

W 240 roku p.n.e., po zwycięskim zakończeniu I wojny punickiej, wystawił podczas Igrzysk Rzymskich pierwszą sztukę opartą na wzorach greckich. Tę datę przyjmuje się za początek literatury rzymskiej.

W 207 roku p.n.e., w trudnym okresie II wojny punickiej, ułożył hymn ku czci Junony, śpiewany przez chór dziewcząt. W nagrodę państwo pozwoliło pisarzom i aktorom zbierać się w świątyni Minerwy na Awentynie. Powstało w ten sposób pierwsze rzymskie stowarzyszenie twórców. Zmarł około 204 roku p.n.e.

Twórczość

Łacińska „Odyseja”

Liwiusz przełożył na łacinę Odyseję Homera, nadając jej tytuł Odusia. Użył rodzimego wiersza saturnijskiego, a greckich bogów zastąpił rzymskimi odpowiednikami: Muza stała się Kameną. Był to pierwszy przekład literacki w historii Europy. Przez ponad sto lat rzymskie dzieci uczyły się z niego w szkołach. Horacy wspominał, że musiał go wkuwać pod okiem surowego nauczyciela Orbiliusza.

Dramat

Pisał tragedie i komedie wzorowane na greckich. Zachowały się z nich tylko tytuły i drobne fragmenty. Wśród tragedii znamy m.in. Achillesa, Ajaksa i Konia trojańskiego, a wśród komedii Gladiolus.

Znaczenie

Liwiusz nie był wielkim artystą, ale wykonał pracę pionierską. Pokazał, że łacina nadaje się do poezji, i przygotował grunt pod Newiusza, Enniusza, Plauta, a w końcu Wergiliusza.

Liwiusz Andronikus w pigułce

  • żył ok. 284–204 p.n.e., Grek z Tarentu, wyzwoleniec,
  • w 240 p.n.e. wystawił pierwszy dramat w Rzymie,
  • przełożył Odyseję na łacinę (Odusia),
  • pisał tragedie, komedie i hymn ku czci Junony,
  • uważany za ojca literatury rzymskiej.

Źródło: J. Maślanka (red.), Słownik pisarzy świata, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 490.