Autorzy i filozofowie

Hipokrates

Hipokrates z Kos, ojciec medycyny: życie, Corpus Hippocraticum, teoria czterech humorów i przysięga Hipokratesa. Najważniejsze informacje w pigułce.

⸻⸻
Lekarz grecki ok. 460–377 p.n.e.

Kim był Hipokrates?

Hipokrates z wyspy Kos to najsłynniejszy lekarz starożytności, nazywany ojcem medycyny. Żył mniej więcej w latach 460–377 p.n.e., czyli w czasach Peryklesa i wojny peloponeskiej. Pochodził z rodu Asklepiadów, który wywodził się od boga sztuki lekarskiej Asklepiosa i z pokolenia na pokolenie przekazywał wiedzę medyczną.

Życie

O jego biografii wiemy niewiele i część informacji ma charakter legendy. Kształcił się na Kos, potem dużo podróżował po Grecji i leczył w wielu miastach. Założył na rodzinnej wyspie szkołę lekarską, która konkurowała ze szkołą w Knidos. Zmarł w Larisie w Tesalii w podeszłym wieku.

Medycyna bez bogów

Największą zasługą Hipokratesa jest oddzielenie medycyny od magii i religii. Wcześniej chorobę tłumaczono gniewem bogów, a leczeniem zajmowali się kapłani. Szkoła hipokratejska szukała przyczyn naturalnych. W traktacie O świętej chorobie, poświęconym padaczce, autor stwierdza wprost, że choroba ta nie jest bardziej boska od innych, a ludzie nazywają ją świętą tylko dlatego, że jej nie rozumieją.

Lekarz miał uważnie obserwować pacjenta, notować objawy, przewidywać przebieg choroby i wspierać naturalne siły organizmu. Duże znaczenie przypisywano diecie, ruchowi i trybowi życia. W traktacie O powietrzu, wodach i miejscach opisano wpływ klimatu i otoczenia na zdrowie oraz charakter ludzi.

Teoria czterech humorów

Z pismami szkoły hipokratejskiej wiąże się teoria czterech soków ciała (humorów): krwi, flegmy, żółci żółtej i żółci czarnej. Zdrowie oznaczało ich równowagę, a choroba zaburzenie proporcji. Teorię rozwinął później Galen, a z niej wyrósł podział na cztery temperamenty: sangwinika, flegmatyka, choleryka i melancholika.

Corpus Hippocraticum

Pod imieniem Hipokratesa zachował się zbiór około 60 pism medycznych, zwany Corpus Hippocraticum. Powstawały one przez dłuższy czas i większość napisali uczniowie oraz następcy, więc trudno wskazać, które wyszły spod ręki samego mistrza. Należą do nich m.in. Aforyzmy, Epidemie, Prognostyk i wspomniane wyżej traktaty.

Pierwszy z Aforyzmów zaczyna się od słów „Życie krótkie, sztuka długa”. Po łacinie brzmi to ars longa, vita brevis i dziś cytuje się je w zupełnie innych kontekstach niż medycyna.

Przysięga Hipokratesa

Najbardziej znanym tekstem zbioru jest przysięga lekarska. Lekarz zobowiązuje się w niej działać dla dobra chorego, nie szkodzić mu, nie podawać trucizny i zachować tajemnicę. Choć jej autorstwo jest niepewne, do dziś stanowi wzór etyki zawodowej, a współczesne przyrzeczenia lekarskie wprost się do niej odwołują.

Hipokrates w pigułce

  • żył ok. 460–377 p.n.e., pochodził z wyspy Kos,
  • nazywany ojcem medycyny,
  • szukał naturalnych przyczyn chorób i opierał leczenie na obserwacji,
  • z jego szkołą wiąże się teoria czterech humorów,
  • przypisuje mu się Corpus Hippocraticum i przysięgę lekarską.